Сыйкырлуу кетмен

Качандыр бир заманда жашаган падишахтан эки эгиз уул төрөлүп, экөөнү бапестеп сүйүп өстүрүшөт.

Билинбей жылдар өтүп, эгиз уулдар келишимдүү боз улан болуп бойсунушат. Бир күнү падишахтын балдарынын тамакка табиттери тартпай, аш ичип-жегилери да келбей, экөөнө чүчкүрүк-бышкырык деген балээ жабышат.

Читать далее Сыйкырлуу кетмен

САРАҢ КЕРЕҢКУР

Ак кайыңдар күмүш бариктерин күүп, карагайлар алтын ийнелерин заардуу шамалга алдырып, асмандан муздак жамгырлар тез-тез жаап, бул аймактарга жай өтүп, күз келди.
Канаттууларды бул жерлерге билинбей басып кирген күз жүдөтүп, жылуу жактар эңсетип туруп алды. Жети күн токой четинде алар жыйын өткөрүп, жети күн тең бирин бири жоктоп атты:

Читать далее САРАҢ КЕРЕҢКУР

САРАҢДЫКТЫН ЖАЗАСЫ

Бир жылы жазында кедей киши токойдон отун даярдап аткан. Кокусунан эле чыгыш жактан бир күкүк учуп келди да, дарактын башынан үн чыгарды:
— Күн чыгыш таманга барсаң бир бийик тоо бар, ошол тоонун чокусунда чоң өгүздүн башындай алтын жатат…
Аңгыча түштүк жактан башка бир күкүк учуп келип, ал да баягы дарактын башына чыгып, минтип сайрады:

Читать далее САРАҢДЫКТЫН ЖАЗАСЫ

СЫЙКЫР СӨЗ

Айбек атасына күндө жомок айтып бер дейт. Атасы билген жомокторун айта берип, анысы түгөнүп калды. Дагы бир күнү жомок айт деп кыйнаганда атасы жомогун баштайт:

– Илгери бир кемпир болуптур. Кемпир тоодо жашачу экен. Ал кемпирдин танкасы болуптур…

– Кемпирдин танкасы болбойт. Андай эмес,– деди Айбек атасынын сөзүн бөлүп. – Танка тоого кантип бармак эле?

Читать далее СЫЙКЫР СӨЗ

СЫЙКЫРЛУУ ТАЯК

Илгери бир абышка менен кемпир жашаптыр. Алар өмүр бою кедейликти башынан кечирип, карыган кездеринде жалгыз уй менен калышат. Уй аларга сүт бергени менен эки кары ага чөп бере алышпайт, жайытка жаялы дешсе алдары жок, акыры жалгыз уйду сатып жибермек болушат.

Ошентип абышка уюн базарга жетелеп келет. Аны соодагерлер тегеректеп, уйдун тишин ачып, жонун басып көрүшөт. Уй анчалык чоң болбогону менен этинен кетип арыбаптыр, тиши түшүп карыбаптыр. Бирок ач көз соодагерлер аны ары-бери алдап, жаш уйду картаң кылып, семиздигин арык деп баалап, арзан алып коюшат.

Читать далее СЫЙКЫРЛУУ ТАЯК

СЫЙКЫРДУУ РОЗА

Илгери, илгери бир хан жашаптыр. Анын аксарайынын алдында жалаң роза гүлдөрүнөн турган бакча болуптур. Бакчада бир түп сыйкырдуу роза гүлү өсчү экен . Хан канчалык каарын төгүп эскертпесин, багбандар кандай амал таап аракеттенип кайтарышпасын, сыйкырдуу роза ачылып баштаганда эле аны зыяндуу курт жеп кетчү экен.

Ошентип жыл сайын кайталана бергендиктен хан өзүнүн сыйкырдуу розасын көп жылдар бою такыр көрө албады. Күндөрдүн биринде ханга жаш бакчы жигит келип мындай деди:

— Мени жумушка алсаң, розаңды курттан сактап калам. Ал гүл ачаар замат үзүп алып сага алып келем.

Читать далее СЫЙКЫРДУУ РОЗА

СЫЙКЫРЧЫ МЕНЕН ЭНЕ

Качандыр бир өз кошунасы менен достук мамиледе жашаган аял болуптур. Жакшынакай күндөрдүн биринде ал уулун кошунасыныкына оттук таш сурап келүүгө жиберет.

Бала кошунаныкына келсе кемегедеги казанда толтура ботко бышып жатыптыр. “Өзү жалгыз жашаса мунун баарын кимге берет?” — деп таңгалган ал жашынып алып аялды аңдый баштады. Бир аздан кийин кошуна аял сырттан банан пальмасынын жалбырактарын алып келип, аларды жерге төшөп, казанды оттон чыгарып, боткону жалбырактардын үстүнө төктү.

Андан соң шумдугуң кургур бул кошуна аялдын эки колу, эки буту, башы, ичи, дегеле баардык мүчөлөрү тулкусунан  өз-өзүнчө бөлүнүп, ар бир бөлүгүнө өзүнчө ооз пайда болуп, жерге жайылган жалбырактын үстүнө төгүлгөн боткону жей башташты.

Муну көрүп турган баланын жүрөгү оозуна тыгылып, катуу коркуп кетип, апасынан жардам сурай кыйкырып үйүн карай качып жөнөдү.

— Апа-а! Жардамга! Мени да жегени калды!

Муну көргөн сыйкырчы бир ирмемде эле өз калыбына келе калды да, баланы кубалап жөнөдү. Сыйкырчы балага мына-мына жетерде ал даракка чыга качты. Жетпей калган сыйкырчы даракка буйрук бере кыйкырды:

— Бак ылдыйга!

Ушул ирмемде капыстан эле дарак кичирейе баштап, бала жерге жакындап, сыйкырчы аны кармаганы калганда баласынын  кыйкырыгын угуп, үйүнөн чыга калган энеси кыйкырып жиберди:

— Бак өйдөгө!

Ушуну эле күткөндөй дарак жогорулай баштап, сыйкырчы баланы кармай албай калып, кайрадан катуу кыйкырды:

— Бак ылдыйга!

Өсүп бараткан дарак кайрадан кичирейип, бирок эненин буйругу менен өйдө карай кайра өсүп, бул жорук бир топко чейин кайталанып, сыйкырчы баланы кармай албай көпкө убараланды.

Акыры сыйкырчы өзүнүн бул аракетинен эч нерсе чыкпай турганын түшүнгөндө жардамга бакасын чакырды. Кайдан-жайдан чыга калганы белгисиз, чоңдугу өгүздөй бака даракты сыга кучактап, ага буйрук бере бакылдады:

— Дарак, дарак! Бака сыяктуу балчайгын!

Заматта дарак жапыздап, жерге жакындай баштаганда эне да кыйкырды:

— Дарак өйдөгө!

Тил алчаак дарак дароо эле ичкерип, жогору карай өсө баштады.

Бул илесинен майнап чыкпай калганын түшүнгөн сыйкырчы жыланын жардамга чакырды.Жылан жер түбүнөн сойлоп чыгып, даракка оролуп буйрук берди:

— Дарак, жылан сымал ийри-буйру ичкергин!

Бак ипичке болуп, баланы көтөрө албай жерди карай ийилип баратканда эне буйрук берди:

— Бак өйдө карай!

Элпек дарак дароо жоонойгон бойдон жогору көтөрүлө баштады. Жылан кайрадан ичкерүүгө буйрук берип, эне аны бузуп, ошентип алар даракты ары-бери, өйдө-төмөн  кете беришти. Айласы кеткен сыйкырчы кескелдиригин чакырды.

Тилин соймоңдотуп жетип келген кескелдирик куйругу менен чапкылаганда дарак араа менен таарылгандай болуп бөлүктөргө бөлүнүп жерди карай кулады.

Кулап  түшкөн баланы сыйкырчы кармаарда – ызы-чууну угуп жетип келген  кошуналардын айгайлаган  кыйкырыктары чыкты. Жардам келгенине шерденген баланын энеси дароо таягы менен чапкылап  баканы, жыланды, кескелдирикти өлтүрдү. Сыйкырчы кайдадыр качып кеткенге үлгүрүп, көздөн-кайым жоголуп, экинчи бул аймактан көрүнгөн жок дешет.

Көрсө, эненин каары менен мээри кандай сыйкыр болсо да жеңип чыгат экен.

СОГУШКА БАРГАН КЫЗ

Бар экен, жок экен, бир падыша жана анын үч кызы болуптур. Бир жолу ага башка өлкөнүн ханы согуш жарыялайт. Ал карып калган эле, андыктан согуша турган алы жок болучу. Ошентип ал эмне кыларын билбей ыйлап отурат. Аңгыча улуу кызы келип сурайт:

– Эмне болду сага?

– Ал сенин түйшүгүң эмес, билбей эле кой.

– Жок атаке, айтпасаң кетпейм!

Читать далее СОГУШКА БАРГАН КЫЗ

СУЛАЙМАН КЕМЕНГЕР

Мурункулардын айтканы боюнча качандыр бир кеменгер падыша Сулайман карыганда  өлүмдөн өлгөндөй коркуптур. Ошондо каардуу күчтөрдүн колдоочусу  ага келип мындай дейт:

–  Оо өкүмдар! Ичинде мүрөктүн суусу бармынабул чаначты кабыл ал да, түбөлүктүү жашоого жетип өлбөс болуп кал.

Бирок кары падыша акылдуу эле, андыктан сак дагы болучу. Ал өзүнүн хан сарайынын жанынан өтүп бараткан биринчи үч кишини өзүнүн алдына алып келүүнү буюрду. Көп өтпөй жоокерлер анын алдына алып сатар соодагерди, илелүү жоокерди жана карапайым  дыйканды алып келишти.

Читать далее СУЛАЙМАН КЕМЕНГЕР

СОТ МЕНЕН СОКУ ТАШ

Бир жолу Бао-гун  сот арабасына чалкалай отуруп, эки жакты каадалуу карап көчө менен өз ишине баратып, жол боюндагы соку ташта муңга бата  ыйлап  отурган баланы көрдү. Ал дароо арабакечине арабаны токтоттуруп, баланы өзүнө чакырып сурады:

— Эй бала, сени ким таарынтты? Эмнеге ыйлап отурасың?

— Эртеден бери үйдөн апам бышырып берген май токочторумду бир сомдон сатып, алардан түшкөн эки жүз сом акчамды ушул эле бошогон чабыра себетиме салып кетейин деп өйдө боло бергенимде кайдан-жайдан бир көз боочу пайда болуп, мага оюн көргөзө баштады. Мен аны көпкө деле көргөн жокмун, бир маалда кетейин деп себетимди алсам эле акчам жок…- деп бала бош калган чабыра себетин көргөзүп, ого бетер өңгүрөп ыйлай баштады.

Читать далее СОТ МЕНЕН СОКУ ТАШ