Толубай сынчы

Досуңуз менен бөлүшүңүз
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Илгери бир кан казатка аттанмакчы болуп: «Жылкыдан ким тулпар тапса,самаганын берем, эгер жанылса, көзун оем »,- деп жар чакыртат. Элден эч сынчы чыкпайт. Кандын вазирлери сынчы издеп таба алышпай тала менен келе жатышса, жардын тубундө бир чал алдына аттын куу башын коюп алып: «Сенин тулпарлыгынды ким билет,менин сынчылыгымды ким билет?» — деп күңгүрөнүп ыйлап олтурат

Кандын вазирлери чалды канга алпарып,талаадан уккандарын айтышты эле, канн алы-жайын сурап олтуруп: «Сынчы экенин чын болсо, менин жылкымдан тулпар таап бер, эгер жанылсан, козунду оем» , — деп шарт койду.
Эртеси жылкыларды астынан бирден чубатып айдатып , Толубай менен канн бийик мунарага чыгып турду. Туура уч кун бою кулуктор чубап отуп турду, бирок сынчыга бири да жакпады. Акыркысы болуп устуно жибектен уртук жабылган кандын тулпарлары отту эле, канн: «Сынчым, буларга эмне дейсин?» — деп караганда «тулпар эмес» деп башын чайкаган дейт. Ошентип сынчынын алдынан отпогон бул олчомдо бир да жылкы калбаптыр, бирок сынчы бирин да жактырбай, тура бериптир. Ошондо кандын ачуусу келип: «Эми кимдин аты калды?» — деп сурады. Кандын вазирлери: «Бир кедейдин жонунан тамтык жок жаман чаар аты калды» , — деп жооп беришти. Кан: «Апкелгиле аны» ,- деп буюрган сон, жигиттери жаман чаарды жетелеп келишти. Кырк жеринде жору бар, аран басып жаман чаар откондо, сынчы кубанганына чыдабай: «Каным. мына тулпар! » — деп кыйкырып жиберген дейт. Ага кандын ачуусу келип: «Мени шылдын кылган наадандын козун ой!» — деп буйрук бериптир.
Желдеттер келип, Толубайдын козун оюп салышат. Толубай козун басып туруп: «Каным, жарлыгын бир, бирок коз кунуна ушул чаарды бериниз» , — деп сураганда, канн «бергиле» деген белгини берип, басып кеткен экен.
Толубай жаман чаарды жетелеп кемпирине барып, алиги атты кырк бир кун жер алдына баккан дейт. Олчоосу менен жем берип, убагы менен сугарып, кырк бир кун болот дегенде алдына кемпирин мингизип, артына озу учкашып бастырып чыккан экен.
Ошондо кемпири менен сейилдеп келе жаткан баягы кандын алдына аттын оозун тарттырып туруп: «Ээ каным, баягы жаман чаарга жигит болсон, жетип ал!» — деп, аттын оозун кое бердирген дейт. Канн ызасына чыдабай сан жигити менен кууп жоноптур. Бирок кандын тулпарлары ошол замат эле караандабай калыптыр.
Толубайлар журуп отуруп бир кундук жерге кеткенде алда кайдан бир аттын дубурту угулуптур. «Кандай ат экен?» — дегенде: «Керчунак деген тулпар окшойт», — деп, кемпири жооп берет. Анда Толубай: «Аны кудай ала койсун, жука мээ арам корунду эле, кунго тарт» — дептир. Кемпири кун жакка салганда, Керчунактын мээсине кун отуп, алда кайда кала берген дейт.
Экинчи кун откондо дагы бир дубурт чыгат.Толубай биле коюп: «Бул кайсы экен?» — дегенде, кемпири: «Керкашка деген тулпар окшойт» , — деп жооп бердиэле: «Аны кудай ала койсун, жука туяк немее корунгон эле, таштакка сал» ,- деди. Айтканындай Керкашка бир аз эпкиндеп келип, ташыркап журбой калды.
Булар уч кундук жерге жеткенде, тан алдында жана бир укмуштуу аттын дубурту чыгат. Толубай: «Бул кайсы экен?» — дегенде, кемпири карай салып: «Телкызыл деген тулпар окшойт», — деди эле, Толубай: «Анык тулпардын бири ушул Телкызыл корунду эле. Озу уч асый Гана жашы бар. Сырт жагында айыбы жок. Бирок буга макоо жарашпайт. Барлык жагы келишкен менен макоо которо албай турган корунду эле, аттын башын тике мандайга тарт, мактоо салайын», — деди. кемпири аттын башын бурар замат Толубай: «Ай жаныбарым, ай, сендей да тулпар туулат экен ээ, сынын не, сымбаттуу коркун не? Жарыктыктын чуркашы Пай, пай, пай» — дегенде Телкызыл алда кайда кала бериптир. Телкызылды минген кандын озу экен. Ошондо Толубай бурулуп туруп: «Каным эч жеринин айыбы жок тулпар тап дегенинди эки кылбай таап бергенимди биле албадын. Тулпар кадыры менен сынчы кадырын билмек кайда! Шерт- мойнунда, кайыр — элде» , — деп, аттын оозун кое Берген экен. Акыры анын тулпары жерди бут айланып, анан кыр ашып, бир денизге тушуп олгон экен дешет. Кыргыз элиндеги «сынчы болсон – Толубайдай бол, ырчы болсон – Токтогулдай бол» деген ылакап ошондон калыптыр.

Окшош чыгармалар

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *