КОЖО ЖАНА АНЫН ЭШЕГИ

Илгери дейт: жер үстүндө шайыр-шатман Кожо деген жашаптыр. Анын кылык-жоруктары эл оозунан түшпөптүр.

Бир мерте анын эшеги жоголот. Кожо аны издеп жөнөптүр. Көпкө издейт. Таппайт. Жер жуткансып жоголот. Күн батайын деп калат. Күүгүм да кирет. А эшек жок.

– Э кудай, сага сөз берем… – дейт Кожо, – эшегимди таап бере көр. Агер таап берсең, эшегимди эртең эле базарга апарып бир сомго сатат элем.

Читать далее КОЖО ЖАНА АНЫН ЭШЕГИ

ЖАЛКОО ХАНДЫ ЖЕҢГЕН АМАЛДУУ ЖИГИТ

Илгерки бир замандарда хан болуптур. Ал эмне кыларды билбей абдан эле зерикчүү экен. Ошол жыпык көз хандын аты Олзой эле. Эригип отуруп, ал бир күнү кол алдындагыларга мынтип буйрук кылат:

— Эгер ким болбогонду болгондой айтып, мени ишендире алса мен ага бир табак толо алтын берем!

Читать далее ЖАЛКОО ХАНДЫ ЖЕҢГЕН АМАЛДУУ ЖИГИТ

ЖОКТОН БАРДЫ ЖАРАТКАН ЧОҢ АТА

Жусуп бөбөк кезинде чоң атасы неберем жылуу-жумшак жатсын, жаман түштөрдү көрбөсүн деп, ага аябай кооз шайы кездемеден жууркан жасап берди. Жусуп чоңойгон сайын кооз жууркан эскирип отурду. Бир күн апасы Жусупка айтты: «Уулум, жуурканыңды карачы. Ал тамтыгы чыгып эскирди. Өңү өчтү. Бүтүн жери калбады.

Читать далее ЖОКТОН БАРДЫ ЖАРАТКАН ЧОҢ АТА

Эки кыл кийим

Жылымык тарткан жазгы күнгө жана заардуу баардын шамалына кыш бою жаткан кар туруштук бере албай чет-четинен сөгүлө баштады. Анан бат эле жер карарып, чөпкө жан кирди.
Жаныбарлар да, канаттуу куштар да – бары эле жаз келгенге көңүлдөрү шат, делебелери куунак. Бир гана ак коён сумсайыңкы, ат түгүл ыйлап да алган:

Читать далее Эки кыл кийим

АКЫЛСЫЗ БАЙ

Илгери өткөн заманда бир жакыр жашаган үй-бүлө болуптур да, алардын болгон малы, баккан-көргөнү, ишенгени жалгыз өгүзү экен. Бир жолу ага токойдон чыккан карышкырлар кол салат. Ач бөрүлөр жетөө экен.

Өгүз эптеп корголоп, акыры сарайына чейин келиптир да, мүйүзү менен кашабаларды челип, арткы буту менен сарайдын эшигин ачыптыр. Ачыккан жырткычтар жаңы кан таткысы келип, алар да сарайды түрткүлөп ачып алат. Анан качкан да, куугандар да кирген соң эшик жабылып калат. Каалга болсо ичинен сыртка түрткөндө ачылбайт да. Ошентип жети карышкыр, бир өгүз сарай ичинде камалат.

Читать далее АКЫЛСЫЗ БАЙ

МААМЫТ МЕНЕН КАРА ДӨӨ

Байыркы өткөн заманда Маамыт аттуу бир чабал киши жашайт. Анын отуз чакты эчкиси болот. Эрди-катындын ишенген оокаты — ошол эчкилер. Маамыт мөөнгө жуурат куюп алып, эчкилерин кайтарат. Бир түлкү ар күнү келип, куйругу менен Маамытты жыга чаап, жууратын ичип кетип жүрөт. Карышкыр бирден эчкисин жей берип, акыры он беш эчкиси калат. Ошол арада кайып-каскагынан Кара дөө кездешип калат:

Читать далее МААМЫТ МЕНЕН КАРА ДӨӨ

АРС ЧЫЧКАН ЖАНА КОЁН

Кыштын узун түндөрүнүн биринде арс ууга чыкты. Кар малтап келип, бир жерге жеткенде арткы кош аягы менен тике туруп, моюндарын ары-бери созуп, туш тарапка аңдоо салып, жыт искеп баштады.
Ошо кезде тоо баскандай эле бир оор жүк артынан басып калды. Арс чычкан кичинекей болгон менен тайманбас эле. Бурулуп, тишин кайрап жанагы тоодойго тап берди:

Читать далее АРС ЧЫЧКАН ЖАНА КОЁН

ИЛБИРС ЖАНА НАЛИМ БАЛЫК

Бир замандарда илбирс көлдөрдүн жээгинде же дайралардын боюнда жашачу экен. Анткени ал балыкты жакшы көрчү тура. Таң үрүл-бүрүлдө жээкке келип ары-бери ойногон же толкун кыргакка түртүп таштаган балыктарды шап илип кетчү да, курсагын кампайтчу. Килтейген илбирс ушул майда балыкка тоюп калмак беле, анан кечке аңдып жата бермей да.

Читать далее ИЛБИРС ЖАНА НАЛИМ БАЛЫК

ЖАРГАНАТ

Качандыр бир кезде канаттуулар менен айбанаттардын ортосунда чоң согуш болот. Жарганат ошондо минтиптир өзүнчө:
– Менин айбанат же канаттуу экенимди ушуга дейре эч ким аныктай элек. Бири айбанатсың десе, бири канаттуусуң дейт. Андыктан четте бөлүнүп турайын, жакшылап ойлоноюн. Канаттууларга да, айбанаттарга да өзүмдү илээштирбейин. Кайсы тарабы кыйын, көрөйүн. Кимиси жеңсе, ошол жагына кошулам! — дейт.

Читать далее ЖАРГАНАТ

ЖАЛКОО БАДМА ЖАНА АДИЛЕТ КАЗЫ

Бадма жалкоо эле. Бирок ал өзү жөнүндө абдан жакшы иштейт, эң эле жолдуу киши деген сөздөрдүн айтылышын каалачу.
Бир жылы Бадма эгин экти. Эккен менен аны багып, карагысы келбеди. Мойну жар бербеди. Эгин талаасын отоо чөп басып, буудайы анын арасынан көрүнбөй калды.
Бадманын талаасына кошуна жерге үч мергенчи ууланган жем таштап, карышкырларды өлтүрмөк болду. Чын эле карышкырлар ошол ууну жеп, анан кетүүгө аракет кылып, бирок алсырап, баягы Бадманын эгин талаасына келгенде жан таслим кылышты.
Мергенчилер келип, ууланган жемди караса жок, жеп кеткенин билишти, бирок карышкырларды таппай калышты. Анан алар кетишти.
Бадма капысынан талаасын аралап баратып, өлүп жаткан карышкырларды көрдү. Сүйүндү. Аларды арабасына ыргытып, айылга жөнөдү.
Бадма бөрүлөрдүн терисин сыйрып, аларды сатып, көп акчалуу болду. Жөн турбай, мактанып кирди:
— Мен карышкырларды кармаштын жаңы ыкмасын таптым. Эгинимди карабасам да, аерге ушундай бир укмуш чөп чыкты дегиле, аны менен тим эле карышкырларга тузак тартылат. Кечээ бир күндө эле үч карышкырды заматта кармап алдым.
Адамдар таң калды. Бадма болсо андан бетери жамажайы тыйылбай мактанат:
— Силер мени жалкоо дейсиңер, мен болсо түнү уйку бетин көрбөй талаамдагы тузак-чөптөрдү сугарып, чаап, карап чыгам. Жайында мээнет кылсаң, кышында дөөлөтүн көрөсүң, мен эми жай бою жалаң карышкыр кармап, кышта алардын терилерин сатып жыргаймын.
Бүт улуска* Бадма кандайдыр бир карышкыр кармоочу чөптөрдү эккенин, аны менен карышкырларды тутуп атканын баяндаган имиш- имиштер тарады. Бул сөз баягы үч мергенчиге да угулду. Анан алар карышкырлар кайда барып өлгөнүн түшүнүштү. Чогулуп Бадмага келишти. Эмне болгонун, карышкырларды кантип уулаганын айтып беришти.
— Бадма, биздин карышкырлардын терисин же анын акчасын бер!? – Мергендер талап коюп кирди.
Бадма ага көнөбү:
— Менин бөрүлөрүм! Менин чөптөрүм кармады аларды! Эч кимиңди укпайм!
Мергендер Бадманы казыга* жетелеп келишти.
Казы баарынын сөзүн бир бирден угуп, дагы тактап чыкты, анан Бадмадан сурады:
— Сен чөптөр карышкырларды муунтуп өлтүрдү дейсиң, алар ушунчалык эле бышыкпы?
— Анан эмне, ал чөптөр темирдей бекем да!
— Макул, анда, — деди казы, – силер, мергендер, барып Бадманын талаасындагы чөптөрүнөн оруп, мында алып келгиле. Анан ошол чөптөрдөн аркан эшебиз да, ошол жип менен Бадманы мамыга асабыз. Эгер Бадма арканды үзө албаса, Бадманыкы ырас, жеңиш аныкы болот, а эгер жип үзүлүп кетсе, анда Бадма жеңилет, карышкырлардын терисинен түшкөн акчаны силерге кайтарат.
Ошондой кылышат. Күн ысык эле. Асылып турган Бадма өтө тердейт, терин аарчыйын дейт, жип үзүлүп кетеби деп коркот. Эптеп чыдагысы келет, адамдар үйүнө тарап кетсе экен дейт.
Ошентип турса эле бир жапайы аары кыңылдап келип, анын мурдунун учуна конот да, чагып алат.
— Ой! – Бадма чочуп, колу менен мурдуна чабат. Жип бир нече жеринен үзүлүп, ал жерге талпайын түшөт.
Акылдуу казы бүт элге Бадманын жалкоолугун, мактанчаактыгын жана алдамчылыгын ашкерелеп бериптир…